Τεχνικές μελέτης του μαθητή
Το πολυτιμότερο προσόν στη μάθηση είναι μια θετική στάση. Η θετική στάση δεν είναι απλά μια τεχνική. Ούτε κόλπο. Είναι τρόπος ζωής. Η σκέψη ότι τα πράγματα θα πάνε καλά και ότι θα υπάρξουν θετικές εξελίξεις και αποτελέσματα, είναι ό,τι καλύτερο μπορεί να κάνει ο μαθητής για να πετύχει στα μαθήματα του(Ρασιδάκη & Παντελή, 1999 : 59-64). Αφού ο μαθητής δεν μπορεί να προσέχει τα πάντα, απλούστατα δεν θα θυμάται τα μαθήματα που του είναι αδιάφορα ή βαρετά ή συναισθηματικά ουδέτερα. Είναι λοιπόν σωστό να επενδύει ο νέος ή η νέα ακόμα και στα μαθήματα που δεν του αρέσουν με θετική σκέψη. Αυτό ακούγεται εύκολο στη θεωρία αλλά είναι δύσκολο στην πράξη, αν δεν ξέρει ο μαθητής τις κατάλληλες τεχνικές. Τις τεχνικές αυτές μπορεί να διδάξει ένας Παιδαγωγικός Σύμβουλος και βεβαίως απαιτούν λίγο χρόνο. Επομένως δεν είναι δυνατόν στο πλαίσιο αυτού του άρθρου να αναλυθούν συνολικά οι τεχνικές. Αυτό που μπορεί να γίνει εδώ είναι να δοθεί μια πρώτη εικόνα για ένα ειδικό θέμα που συμπεριλαμβάνεται στο γενικότερο και αφορά τις τεχνικές μελέτης των μαθημάτων.
Η πρώτη τεχνική μελέτης είναι η αυτοενίσχυση (Ronnen, 1999 :165-166) . Εφαρμόζεται εύκολα σε μαθήματα για τα οποία δεν υπάρχει ενδιαφέρον από την πλευρά του μαθητή. Ο μαθητής πείθει τον εαυτό του να ασχοληθεί με ένα για αυτόν αδιάφορο μάθημα με την προϋπόθεση ότι αμέσως μετά θα προσφέρει στον εαυτό του ένα μικρό «δωράκι» για παράδειγμα ένα τηλεφώνημα σε ένα φίλο μου ή μια φίλη ή μια ακρόαση ενός αγαπημένου μουσικού κομματιού ή μια παρακολούθηση μιας αγαπημένης τηλεοπτικής εκπομπής ή μια ενασχόληση με ένα πολύ ενδιαφέρον παιχνίδι στον υπολογιστή. Φυσικά αν δεν κάνει ο μαθητής το συγκεκριμένο μάθημα δεν θα δώσει το δωράκι στον εαυτό του. Πάντως τις περισσότερες φορές πιάνει.
Μια δεύτερη τεχνική θα μπορούσε να ονομαστεί εμβολιασμός κατά του άγχους (με αλλαγή των συναισθηματικών συνηθειών και του τρόπου σκέψης ) (Cungi, 2006 : 61-97 ) και εκπαίδευση στην αυτοκαθοδήγηση(Ronnen, 1999 : 149-151 ,167-169 ). Βέβαια μόνο μια μικρή ιδέα αυτής της τεχνικής θα δοθεί εδώ γιατί χρειάζεται μεγάλη ανάλυση. Ο μαθητής εστιάζει την προσοχή του στον εσωτερικό διάλογο ο οποίος λαμβάνει χώρα μέσα του όταν βρίσκεται σε κατάσταση άγχους για παράδειγμα μπροστά στις εξετάσεις . Για παράδειγμα μπορεί να λέει μέσα του « είμαι ταραγμένος , δεν μπορώ να το κάνω , είμαι σίγουρος ότι θα αποτύχω». Στη συνέχεια ο μαθητής απομνημονεύει αυτές τις φράσεις τροποποιημένες και τις λέει στον εαυτό του ακόμα και φωναχτά . Η τροποποίηση των φράσεων αυτών μπορεί να είναι η εξής: « μπορώ να το κάνω , είμαι ήρεμος, θα προσπαθήσω να πετύχω».
Μια άλλη μέθοδος, πολύ σημαντική μάλιστα , ονομάζεται βοηθητικό τετράδιο. Για κάθε μάθημα ο μαθητής θα πρέπει να έχει ένα τετράδιο που να παίζει το ρόλο του διαμεσολαβητή ανάμεσα στον ίδιο και στο βιβλίο που μελετά. Σ' αυτό το βοηθητικό τετράδιο ο μαθητής μπορεί να κάνει τις παρακάτω ενέργειες. Ενεργεία της ανακεφαλαίωσης : καταγράφει περιληπτικά το περιεχόμενο του μαθήματος που έχει. Επιπρόσθετα μπορεί να κρατά γραπτές σημειώσεις των κυριότερων σημείων του κειμένου που μελετά Η ενέργεια αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στις επαναλήψεις. Ενέργεια της χαρτογράφησης : γράφεται στο βοηθητικό τετράδιο το κύριο θέμα του μαθήματος μέσα σε ένα κύκλο στη μέση μιας σελίδας. Στη συνέχεια ο μαθητής καταγράφει της κύριες ιδέες σε μικρότερα κυκλάκια τα οποία συνδέονται με το κυρίως θέμα με τόξα και οι κύριες συνδέονται με πλοκάμια με άλλες σχετικές ιδέες (Σοφιανίδου , 2004 : 431-433). Τέλος υπάρχει και η ενέργεια καταγραφής σκέψεων του μαθητή για το μάθημα, από το αν σκέφτεται θετικά ή αρνητικά (και αν σκέφτεται αρνητικά θα πρέπει στη συνέχεια να γράψει τις σκέψεις που τροποποιούν τις αρχικές σκέψεις του) μέχρι το γράψιμο σχολίων και προβληματισμών που αφορούν το γνωστικό μέρος του μαθήματος.
Η ενεργητική παρακολούθηση του μαθήματος στην τάξη προϋποθέτει το κράτημα σημειώσεων κατά τη διάρκεια της παράδοσης και οδηγεί στην αποτελεσματική μελέτη. Με άλλα λόγια η επιτυχημένη μελέτη ξεκινάει από το τρόπο που λειτουργεί ο μαθητής στη διδασκαλία. Χρειάζεται να συμμετέχει στο μάθημα, να εκφράζει απορίες και να αποφεύγει να χαζεύει ή να συνομιλεί με κάποιον άλλο. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι ο σύγχρονος Έλληνας μαθητής είναι ο πιο σκληρά Έλληνας εργαζόμενος . Όταν με το σχολείο , το φροντιστήριο, τις ξένες γλώσσες ο μαθητής βρίσκεται πάνω από δέκα ώρες μέσα σε τάξη είναι φυσικό να θέλει να χαλαρώσει. Επομένως μερικές φορές είναι δικαιολογημένη η απουσία ενεργητικής παρακολούθησης του μαθήματος.
Τέλος πέρα από αυτήν μικρή αναφορά στις τεχνικές μελέτης υπάρχουν και μια σειρά από πρακτικές συμβουλές. Μελετάει κανείς καλύτερα όταν είναι ξεκούραστος. Είναι καλό να ξεκινάει τη μελέτη του από τα δύσκολα στα εύκολα. Αντί για τη γνωστή δικαιολογία « δεν πρόλαβα γιατί είχα διαγώνισμα σε άλλο μάθημα» είναι καλό να μοιράζεται ο χρόνος σε όλα τα μαθήματα. Το σωστό διάβασμα γίνεται στο γραφείο και όχι στο κρεβάτι ή στο καθιστικό. Δεν είναι καλό να τρώει κανείς πολύ πριν μελετήσει. Ο μαθητής που έχει στο μυαλό του συνέχεια στόχους που έχει θέσει για το μέλλον έχει ένα πολύ δυνατό κίνητρο για να μελετήσει παραγωγικά. Ίσως όμως η πιο καλή πρακτική συμβουλή είναι : ο μαθητής και η μαθήτρια που ενδιαφέρεται να μάθει να μελετάει σωστά μπορεί να ρωτήσει τον καθηγητή ή καθηγήτρια που έχει στο κάθε μάθημα να του δώσει μια πρόταση μελέτης για το συγκεκριμένο μάθημα.
Το πολυτιμότερο προσόν στη μάθηση είναι μια θετική στάση. Η θετική στάση δεν είναι απλά μια τεχνική. Ούτε κόλπο. Είναι τρόπος ζωής. Η σκέψη ότι τα πράγματα θα πάνε καλά και ότι θα υπάρξουν θετικές εξελίξεις και αποτελέσματα, είναι ό,τι καλύτερο μπορεί να κάνει ο μαθητής για να πετύχει στα μαθήματα του(Ρασιδάκη & Παντελή, 1999 : 59-64). Αφού ο μαθητής δεν μπορεί να προσέχει τα πάντα, απλούστατα δεν θα θυμάται τα μαθήματα που του είναι αδιάφορα ή βαρετά ή συναισθηματικά ουδέτερα. Είναι λοιπόν σωστό να επενδύει ο νέος ή η νέα ακόμα και στα μαθήματα που δεν του αρέσουν με θετική σκέψη. Αυτό ακούγεται εύκολο στη θεωρία αλλά είναι δύσκολο στην πράξη, αν δεν ξέρει ο μαθητής τις κατάλληλες τεχνικές. Τις τεχνικές αυτές μπορεί να διδάξει ένας Παιδαγωγικός Σύμβουλος και βεβαίως απαιτούν λίγο χρόνο. Επομένως δεν είναι δυνατόν στο πλαίσιο αυτού του άρθρου να αναλυθούν συνολικά οι τεχνικές. Αυτό που μπορεί να γίνει εδώ είναι να δοθεί μια πρώτη εικόνα για ένα ειδικό θέμα που συμπεριλαμβάνεται στο γενικότερο και αφορά τις τεχνικές μελέτης των μαθημάτων.
Η πρώτη τεχνική μελέτης είναι η αυτοενίσχυση (Ronnen, 1999 :165-166) . Εφαρμόζεται εύκολα σε μαθήματα για τα οποία δεν υπάρχει ενδιαφέρον από την πλευρά του μαθητή. Ο μαθητής πείθει τον εαυτό του να ασχοληθεί με ένα για αυτόν αδιάφορο μάθημα με την προϋπόθεση ότι αμέσως μετά θα προσφέρει στον εαυτό του ένα μικρό «δωράκι» για παράδειγμα ένα τηλεφώνημα σε ένα φίλο μου ή μια φίλη ή μια ακρόαση ενός αγαπημένου μουσικού κομματιού ή μια παρακολούθηση μιας αγαπημένης τηλεοπτικής εκπομπής ή μια ενασχόληση με ένα πολύ ενδιαφέρον παιχνίδι στον υπολογιστή. Φυσικά αν δεν κάνει ο μαθητής το συγκεκριμένο μάθημα δεν θα δώσει το δωράκι στον εαυτό του. Πάντως τις περισσότερες φορές πιάνει.
Μια δεύτερη τεχνική θα μπορούσε να ονομαστεί εμβολιασμός κατά του άγχους (με αλλαγή των συναισθηματικών συνηθειών και του τρόπου σκέψης ) (Cungi, 2006 : 61-97 ) και εκπαίδευση στην αυτοκαθοδήγηση(Ronnen, 1999 : 149-151 ,167-169 ). Βέβαια μόνο μια μικρή ιδέα αυτής της τεχνικής θα δοθεί εδώ γιατί χρειάζεται μεγάλη ανάλυση. Ο μαθητής εστιάζει την προσοχή του στον εσωτερικό διάλογο ο οποίος λαμβάνει χώρα μέσα του όταν βρίσκεται σε κατάσταση άγχους για παράδειγμα μπροστά στις εξετάσεις . Για παράδειγμα μπορεί να λέει μέσα του « είμαι ταραγμένος , δεν μπορώ να το κάνω , είμαι σίγουρος ότι θα αποτύχω». Στη συνέχεια ο μαθητής απομνημονεύει αυτές τις φράσεις τροποποιημένες και τις λέει στον εαυτό του ακόμα και φωναχτά . Η τροποποίηση των φράσεων αυτών μπορεί να είναι η εξής: « μπορώ να το κάνω , είμαι ήρεμος, θα προσπαθήσω να πετύχω».
Μια άλλη μέθοδος, πολύ σημαντική μάλιστα , ονομάζεται βοηθητικό τετράδιο. Για κάθε μάθημα ο μαθητής θα πρέπει να έχει ένα τετράδιο που να παίζει το ρόλο του διαμεσολαβητή ανάμεσα στον ίδιο και στο βιβλίο που μελετά. Σ' αυτό το βοηθητικό τετράδιο ο μαθητής μπορεί να κάνει τις παρακάτω ενέργειες. Ενεργεία της ανακεφαλαίωσης : καταγράφει περιληπτικά το περιεχόμενο του μαθήματος που έχει. Επιπρόσθετα μπορεί να κρατά γραπτές σημειώσεις των κυριότερων σημείων του κειμένου που μελετά Η ενέργεια αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στις επαναλήψεις. Ενέργεια της χαρτογράφησης : γράφεται στο βοηθητικό τετράδιο το κύριο θέμα του μαθήματος μέσα σε ένα κύκλο στη μέση μιας σελίδας. Στη συνέχεια ο μαθητής καταγράφει της κύριες ιδέες σε μικρότερα κυκλάκια τα οποία συνδέονται με το κυρίως θέμα με τόξα και οι κύριες συνδέονται με πλοκάμια με άλλες σχετικές ιδέες (Σοφιανίδου , 2004 : 431-433). Τέλος υπάρχει και η ενέργεια καταγραφής σκέψεων του μαθητή για το μάθημα, από το αν σκέφτεται θετικά ή αρνητικά (και αν σκέφτεται αρνητικά θα πρέπει στη συνέχεια να γράψει τις σκέψεις που τροποποιούν τις αρχικές σκέψεις του) μέχρι το γράψιμο σχολίων και προβληματισμών που αφορούν το γνωστικό μέρος του μαθήματος.
Η ενεργητική παρακολούθηση του μαθήματος στην τάξη προϋποθέτει το κράτημα σημειώσεων κατά τη διάρκεια της παράδοσης και οδηγεί στην αποτελεσματική μελέτη. Με άλλα λόγια η επιτυχημένη μελέτη ξεκινάει από το τρόπο που λειτουργεί ο μαθητής στη διδασκαλία. Χρειάζεται να συμμετέχει στο μάθημα, να εκφράζει απορίες και να αποφεύγει να χαζεύει ή να συνομιλεί με κάποιον άλλο. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι ο σύγχρονος Έλληνας μαθητής είναι ο πιο σκληρά Έλληνας εργαζόμενος . Όταν με το σχολείο , το φροντιστήριο, τις ξένες γλώσσες ο μαθητής βρίσκεται πάνω από δέκα ώρες μέσα σε τάξη είναι φυσικό να θέλει να χαλαρώσει. Επομένως μερικές φορές είναι δικαιολογημένη η απουσία ενεργητικής παρακολούθησης του μαθήματος.
Τέλος πέρα από αυτήν μικρή αναφορά στις τεχνικές μελέτης υπάρχουν και μια σειρά από πρακτικές συμβουλές. Μελετάει κανείς καλύτερα όταν είναι ξεκούραστος. Είναι καλό να ξεκινάει τη μελέτη του από τα δύσκολα στα εύκολα. Αντί για τη γνωστή δικαιολογία « δεν πρόλαβα γιατί είχα διαγώνισμα σε άλλο μάθημα» είναι καλό να μοιράζεται ο χρόνος σε όλα τα μαθήματα. Το σωστό διάβασμα γίνεται στο γραφείο και όχι στο κρεβάτι ή στο καθιστικό. Δεν είναι καλό να τρώει κανείς πολύ πριν μελετήσει. Ο μαθητής που έχει στο μυαλό του συνέχεια στόχους που έχει θέσει για το μέλλον έχει ένα πολύ δυνατό κίνητρο για να μελετήσει παραγωγικά. Ίσως όμως η πιο καλή πρακτική συμβουλή είναι : ο μαθητής και η μαθήτρια που ενδιαφέρεται να μάθει να μελετάει σωστά μπορεί να ρωτήσει τον καθηγητή ή καθηγήτρια που έχει στο κάθε μάθημα να του δώσει μια πρόταση μελέτης για το συγκεκριμένο μάθημα.
